Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

9 października 2024 r.

Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w P., I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy M. P.

po rozpoznaniu

na posiedzeniu niejawnym 9 października 2024 r. w P.

sprawy z powództwa (...) spółka akcyjna w W.

przeciwko P. R.

o zapłatę

Oddala powództwo

kosztami procesu obciąża w całości powoda.

asesor sądowy M. P.

UZASADNIENIE

Pozwem z 23.05.2024 r. (...) S.A. z s. w W. wniosła o zasądzenie od P. R. kwoty (...).82 zł, z umownymi odsetkami w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie oraz kosztami procesu.

Pozwany wniósł odpowiedź na pozew, wskazując, że złożył wniosek o ogłoszenie upadłości i tę wierzytelność wskazał w spisie wierzytelności.

STAN FAKTYCZNY

22.11.2022 r. P. R. zawarł z (...) S.A. z s. w W. umowę pożyczki gotówkowej nr (...).

W myśl pkt 1.1 pożyczkodawca udzielił pożyczkobiorcy pożyczki gotówkowej („pożyczka”) w kwocie 8300 zł, na którą złożyła się:

(a) całkowita kwota pożyczki, czyli suma wszystkich środków pieniężnych, nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki, które pożyczkodawca udostępnił pożyczkobiorcy na podstawie umowy, wynosząca 4150 zł;

(b) kredytowane koszty pożyczki, czyli kwota pieniężna wynosząca 4150 zł, która została przeznaczona na zapłatę kosztów należnych w dniu zawarcia umowy, stanowiących sumę kosztów o których mowa w pkt 1.4 umowy, a która została ograniczona do limitu określonego w art 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim ( (...)).

Pożyczka została udzielona na okres 36 miesięcy („okres kredytowania").

Pożyczka była oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 20,44% w skali roku („odsetki umowne"). (pkt 1.2)

Pożyczka została udostępniona pożyczkobiorcy w ten sposób, że:

- całkowita kwota pożyczki została przez pożyczkodawcę udostępniona na rachunek(i) bankowy(e) wskazany(e) przez pożyczkobiorcę w dyspozycji wypłaty całkowitej kwoty pożyczki stanowiącej Załącznik nr 8 do Umowy („dyspozycja wypłaty”),

- kwota kredytowanych kosztów pożyczki wynosząca 4150 zł została potrącona z pożyczki tytułem pokrycia kosztów, o których mowa w pkt 1.4 umowy, w momencie wypłaty środków pieniężnych na rachunek Pożyczkobiorcy (pkt 1.3).

W związku z udzieleniem pożyczki pożyczkobiorca był zobowiązany ponieść następujące koszty:

(a) opłatę związaną z przygotowaniem i zawarciem umowy, obejmującą koszty inne niż wskazane w lit. (b) i (c), w wysokości 340,00 zł („opłata przygotowawcza”):

(b) koszt prowizji pośrednika finansowego zawierającego niniejszą umowę naliczony od całkowitej kwoty do zapłaty, tj. w kwocie 279 zł;

(c) prowizja pożyczkodawcy, w kwocie 3531 zł w okresie kredytowania, (zestawienie kwot składających się na prowizję pożyczkodawcy zostało przedstawione pożyczkobiorcy na etapie wnioskowania o pożyczkę, w załączniku do wniosku o udzielenie pożyczki). (pkt 1.4)

W związku z powyższym, zgodnie z (...), pożyczkodawca wskazał, że:

(a) całkowity koszt pożyczki, czyli wszelkie koszty, które pożyczkobiorca jest zobowiązany ponieść w związku z umową, obliczony zgodnie z ukk („całkowity koszt pożyczki”) wynosi 7046 zł;

(b) rzeczywista roczna stopa oprocentowania, czyli całkowity koszt pożyczki, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty pożyczki w stosunku rocznym („rrso”) wynosi 120,10%;

(c) całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę, tj. suma całkowitego kosztu pożyczki i całkowitej kwoty pożyczki („całkowite. kwota do zapłaty") wynosi 11196 zł. (pkt 1.5)

W myśl pkt 2.1. umowy, pożyczkobiorca zobowiązał się do zapłaty na rzecz pożyczkodawcy całkowitej kwoty do zapłaty w formie 36 równych miesięcznych rat, obejmujących spłatę pożyczki oraz odsetek umownych („raty”) w wysokości 311 zł i w terminach wskazanych w harmonogramie spłat stanowiącym załącznik nr 1 do umowy („harmonogram spłat”) na rachunek pożyczkodawcy prowadzony przez Bank (...) S.A. przy czym pierwsza rata płatna będzie do dnia 2022-12-03 („dzień pierwszej raty”), a ostatnia rata płatna będzie do dnia 2025-11-03 („dzień ostatniej raty"). Pożyczkobiorca miał prawo do otrzymania, na wniosek, w każdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty. Pożyczkodawca mógł co najmniej na miesiąc przed terminem spłaty kolejnej raty przez pożyczkobiorcę wskazać pożyczkobiorcy na piśmie inny rachunek do dokonywania spłat, co nie będzie oznaczało zmiany umowy. Dla uniknięcia wątpliwości strony potwierdziły, że w przypadku udzielenia pożyczki więcej niż jednemu pożyczkobiorcy, zobowiązanie do spłaty całkowitej kwoty do zapłaty stanowi zobowiązanie solidarne wszystkich pożyczkobiorców.

Zgodnie z pkt 3.1 umowy strony ustaliły, że prawne zabezpieczenie spłaty kwot należnych pożyczkodawcy z tytułu umowy nastąpi w formie:

a  weksla własnego in blanco nie na zlecenie (stanowiącego Załącznik nr 2 do umowy) wraz z deklaracją wekslową (stanowiącą Załącznik nr 3 do umowy ( (...)),

a  dyspozycji dla pracodawcy zgodnie z wzorem stanowiącym Załącznik nr 4 do umowy („Dyspozycja dla pracodawcy") lub dyspozycji dla zleceniodawcy (zamawiającego) zgodnie z wzorem stanowiącym Załącznik nr 5 do umowy („Dyspozycja dla zleceniodawcy / zamawiającego").

Pożyczkobiorca zobowiązał się wystawić i przekazać pożyczkodawcy najpóźniej przy podpisaniu umowy jeden weksel własny in blanco nie na zlecenie, który pożyczkodawca jest zobowiązany zwrócić pożyczkobiorcy niezwłocznie po spłaceniu przez pożyczkobiorcę wszelkich zobowiązań wynikających z umowy. Obowiązek zwrotu nie dotyczy przypadku, w którym weksel in blanco został złożony w sądzie. Pożyczkodawca będzie uprawniony do wypełnienia weksla in blanco w sytuacji i na zasadach określonych w Deklaracji Wekslowej (pkt 3.2 umowy).

Pożyczkodawca był uprawniony do zaspokojenia przysługujących mu wobec pożyczkobiorcy roszczeń z tytułu umowy w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez pożyczkobiorcę jego zobowiązań wobec pożyczkodawcy wynikających z umowy, w tym w przypadku opóźnienia w spłacie pożyczki lub innych świadczeń (w tym odsetek i opłat) płatnych przez pożyczkobiorcę na podstawie umowy (pkt 3.5 umowy).

Wobec ustanowienia więcej niż jednego zabezpieczenia, o którym mowa w pkt 3.1, pożyczkodawca, według własnego uznania, mógł podjąć decyzję o kolejności i zakresie zaspokojenia z poszczególnych zabezpieczeń (pkt 3.6 umowy).

Jeśli pożyczkobiorca nie spłaciłby w terminie poszczególnych rat lub ich części lub innej kwoty związanej z umową, niespłacona kwota stawała się zadłużeniem przeterminowanym. Od każdego zadłużenia przeterminowanego pożyczkodawca naliczał odsetki za opóźnienie za każdy dzień opóźnienia w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 21 Kodeksu cywilnego („Odsetki za Opóźnienie”). W dniu zawarcia umowy odsetki za opóźnienie wynoszą 24,50% w skali roku. W przypadku zmiany stopy referencyjnej NBP, z dniem jej wejścia w życie, odpowiedniej zmianie ulega roczna stopa odsetek za opóźnienie, informacja o aktualnej stopie referencyjnej NBP jest publikowana w Dzienniku Urzędowym NBP, aktualna wysokość odsetek za opóźnienie jest dostępna poprzez stronę internetową pożyczkodawcy: www.proficredit.pl oraz w każdym oddziale pożyczkodawcy na terenie całej Polski, jak i przez Infolinię, pod numerem 33 496 00 60 (koszt połączenia według stawek operatora) (pkt 4.1. umowy).

Pożyczkodawca mógł wypowiedzieć umowę w przypadku gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Pożyczkodawca może wezwać pożyczkobiorcę do zapłaty na piśmie, na adres pożyczkobiorcy, wskazany we wniosku kredytowym lub inny adres wskazany przez pożyczkobiorcę, zgodnie z pkt. 5.1 powyżej. Pożyczkodawca zobowiązany był do zachowania 30 dniowego okresu wypowiedzenia warunków umowy. Wypowiedzenie umowy było równoznaczne z postawieniem w stan natychmiastowej wymagalności należnej pożyczkodawcy Całkowitej Kwoty do Zapłaty, o czym pożyczkodawca poinformuje pożyczkobiorcę w oświadczeniu o wypowiedzeniu, wzywając go do zapłaty wymagalnej kwoty (pkt 8.1 umowy).

Pożyczkodawca miał prawo wypełnić weksel in blanco na zasadach określonych w Deklaracji Wekslowej w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania (pkt 8.2 umowy).

P. R. zgodnie z umową wystawiła i przekazała pożyczkodawcy jeden weksel własny in blanco nie na zlecenie.

Deklaracja wekslowa upoważniała pożyczkodawcę do wypełnienia weksla poprzez wpisania domicyliatu (miejsca płatności weksla) i wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu wobec pożyczkodawcy wynikającemu z umowy pożyczki. Pożyczkodawca miał prawo uzupełnić weksel oraz dochodzić na tej podstawie zobowiązania przed sądem:

a  gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu mnie do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania;

a  w razie złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki i w przypadku braku zaksięgowania zwrotu środków z tytułu pożyczki w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy, lub odsetek dziennych od tej kwoty, oraz upływu 7 dni od wezwania mnie przez pożyczkodawcę do zapłaty należnych pożyczkodawcy środków.

Deklaracja wekslowa została podpisana przez P. R..

P. R. tytułem spłaty pożyczki uiścił na rzecz pożyczkodawcy łącznie 3426,66 zł. Nie uiścił raty za grudzień 2023 i następnych.

Dowód : weksel k. 3, deklaracja wekslowa k. 4, umowa pożyczki gotówkowej k. 6-8, harmonogram spłat k. 9, wykaz operacji finansowych k. 12

(...) S.A. z s. w W. skierowała do P. R. pismo datowane na 3.01.2024 r., którym wzywała go do ostatecznej zapłaty zaległych 2 rat pożyczki, wymagalnych w dniach 2.12.2023 r., 2.01.2024 r. w łącznej wysokości 584,34 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. Wskazano, że w przypadku braku wpłaty ww. kwoty w określonym powyżej terminie, umowa pożyczki nr (...) zostanie wypowiedziana i wszystkie zobowiązania z niej wynikające zgodnie z warunkami umowy, zostaną postawione w stan natychmiastowej wymagalności, co zdecydowanie zwiększy kwotę roszczenia. Wskazano, że prognozowana kwota roszczenia w przypadku wypowiedzenia umowy to 7552,21 zł.

Korespondencję doręczono 30.01.2024 r.

(...) S.A. z s. w W. skierowała do P. R. pismo datowane na 5.02.2024 r., którym wypowiedziała mu umowę pożyczki i wezwała do wykupu weksla. W piśmie tym wskazano, że wobec niepłacenia zobowiązań umownych zgodnie z ustalonym kalendarzem spłat pożyczki, wypowiada umowę pożyczki z zachowaniem 30 dni, co czyni wszystkie zobowiązania dotyczące tej umowy wymagalnymi. Jednocześnie zawiadomiła pożyczkobiorcę, że zgodnie z postanowieniami umowy oraz deklaracji wekslowej, wystawiony przez niego weksel in blanco został wypełniony. Spółka wezwała pożyczkobiorcę do wykupu weksla w ciągu najbliższych 30 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Wskazano, że dług wynosi 7569,82 zł i wezwano do zapłaty tej kwoty.

Korespondencję doręczono 12.02.2024 r.

Pożyczkodawca wypełnił wystawiony i podpisany przez P. R. weksel in blanco na kwotę7569,82 zł i datą płatności 5.03.2024 r.

Dowód : ostateczne wezwanie do zapłaty k. 13, wypowiedzenie umowy pożyczki k. 14, weksel k. 3, potwierdzenie nadania k. 15-16

OCENA DOWODÓW

Dokonując ustaleń stanu faktycznego Sąd miał na uwadze, że każda ze stron w procesie cywilnym ma obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzi skutki prawne (art. 232 k.p.c., art. 3 k.p.c.) oraz wypowiedzenia się co do twierdzeń strony przeciwnej dotyczących okoliczności faktycznych (art. 210 § 2 k.p.c.), a nadto kierował się obowiązującą w procesie cywilnym zasadą wyrażoną w art. 230 k.p.c., iż gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, Sąd - mając na uwadze wyniki całej rozprawy - może te fakty uznać za przyznane, przy czym zgodnie z art. 229 k.p.c. fakty przyznane nie wymagają dowodu.

Zebranym w sprawie dokumentom Sąd przypisał znaczenie jakie wynika z art. 245 k.p.c. i z art. 243 ¹ k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. w przypadku kopii dokumentów i wydruków, w których było możliwe ustalenie ich wystawców. Ponadto wskazać trzeba, że wydruki komputerowe mogą stanowić dowód w postępowaniu cywilnym. Powszechnie przyjmuje się, ze wydruki komputerowe stanowią, bowiem "inny środek dowodowy", o którym mowa w art. 308 k.p.c. i art. 309 k.p.c., gdyż wymieniony tam katalog ma charakter otwarty. Jakkolwiek nie można przyjąć, że oświadczenie zawarte w wydruku komputerowym jest zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, to należy przyjąć, że przedmiotowy środek dowodowy świadczy o istnieniu zapisu komputerowego określonej treści w chwili dokonywania wydruku (por. wyrok SA w Krakowie z 8 lutego 2013 r., I ACa 1399/12, LEX nr 1362755, postanowienie SA we Wrocławiu z 12 października 2012 r., I ACz 1810/12, LEX nr 1223511). Podkreślić należy, że walor dowodowy przyznaje się wydrukom z poczty elektronicznej (wiadomość e-mail zawarta w wydruku komputerowym, nie jest dokumentem w rozumieniu art. 244 k.p.c. i art. 245 k.p.c., natomiast może być uznana za "inny środek dowodowy" w rozumieniu art. 309 k.p.c.).

Dowody, w oparciu o które ustalono stan faktyczny sprawy Sąd uznał za wiarygodne.

Sąd dał wiarę dokumentom, z których dowód został przeprowadzony, ich wartości dowodowej nie kwestionowała bowiem żadna ze stron, a Sąd nie znalazł żadnych podstaw, by czynić to z urzędu. Fakt, że żadna ze stron nie kwestionowała treści kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, pozwolił natomiast na potraktowanie tych kserokopii – na podstawie art. 231 k.p.c. – jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej.

OCENA PRAWNA:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu w całości.

Powódka w sprawie niniejszej dochodzi wierzytelności z weksla in blanco o charakterze gwarancyjnym, wystawionego przez pozwanego na zabezpieczenie zwrotu zaciągniętej przez niego pożyczki. Nie ulega wątpliwości, że pozwany zaciągnął pożyczkę jako konsument. Potwierdza to umowa, przedstawiona przez stronę powodową.

Analizując roszczenia powódki Sąd uznał po pierwsze, że oparła ona swoje żądanie o wadliwie wypełniony weksel i niemożność dochodzenia całej należności wymagalnej, a po drugie, nawet jakby przejść na stosunek podstawowy, to przyjąć trzeba, że zawarta między stronami umowa zawiera klauzule abuzywne.

Powódka dochodzi swego roszczenia w oparciu o weksel. Bezspornym przy tym pozostaje fakt, że ów weksel był wystawiony przez pozwaną in blanco nie na zlecenie. Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz.U.2022.282 t.j.), wystawca weksla odpowiada za przyjęcie i za zapłatę weksla. Art. 10 ww. ustawy przewiduje jednak, że jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Utrwalonym poglądem jest, że w razie naruszenia uprawnienia do uzupełnienia weksla in blanco przez wpisanie wyższej sumy od kwoty wierzytelności, dla której zabezpieczenia weksel in blanco został wręczony, osoba na nim podpisana staje się zobowiązana wekslowo w granicach w jakich tekst weksla jest zgodny z upoważnieniem (por. wyr. SN z 22 czerwca 2006 r., V CSK 70/06, OSNC 2007, Nr 4, poz. 59; wyr. SN z 1 grudnia 2010 r., I CSK 181/10, L.). Weksel uzupełniony niezgodnie z umową nie staje się nieważnym, zmienia się natomiast to, że dłużnik może postawić zarzut nieprawidłowego uzupełnienia weksla. Jeżeli dłużnik twierdzi, że weksel był wydany in blanco, a wypełnienie jego nastąpiło niezgodnie z umową musi on najpierw udowodnić, że w jakiejkolwiek formie zawarto porozumienie. To na nim spoczywa ciężar dowodu, a nie na posiadaczu weksla.

W niniejszej sprawie weksel stanowił zabezpieczenie spłaty pożyczki, był on wystawiony in blanco nie na zlecenie, a zasady wypełnienia weksla regulowała deklaracja wekslowa. Zgodnie z ww. deklaracją wierzyciel upoważniony był do wypełnienia weksla w dwóch enumeratywnie wskazanych wypadkach:

1  gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania;

1  w razie złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki i w przypadku braku zaksięgowania zwrotu środków z tytułu pożyczki w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy, lub odsetek dziennych od tej kwoty, oraz upływu 7 dni od wezwania przez pożyczkodawcę do zapłaty należnych pożyczkodawcy środków.

Niezależnie od powyższego, deklaracja wekslowa przewidywała, że pożyczkodawca będzie mógł wypełnić weksel wyłącznie na sumę odpowiadającą zadłużeniu pożyczkobiorcy. Identyczne zapisy znalazły się również w samej umowie pożyczki, a to w pkt 8.2.

Tymczasem w niniejszej sprawie, powódka nie wykazała, aby wypełniła weksel w sposób i w przypadkach wskazanych w deklaracji wekslowej.

Z przedłożonych przez powódkę dokumentów wynika, że ostatnią ratę pozwany wpłacił 10.11.2023 r. Powódka skierowała do pozwanego pismo datowane na 3.01.2024 r., którym wzywała go do ostatecznej zapłaty zaległych 2 rat pożyczki, wymagalnych w dniach 02.12.2023 r., 02.01.2024 r. w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. W świetle tych okoliczności, przyjąć jeszcze można, że powódka w ten sposób wykazała, iż opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczyło 30 dni i wezwała pozwanego do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Dostrzec należy, że z przedłożonych przez powódkę dokumentów wynika, iż weksel został uzupełniony wraz z skierowanym do pozwanego wypowiedzeniem umowy pożyczki. Z pisma z 5.02.2024 r. wprost wynika, że weksel ten został wypełniony i pożyczkobiorca jest wzywany do jego wykupu w ciągu najbliższych 30 dni. Sposób jego wypełnienia wobec złożonego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pożyczki stoi zatem w wyraźnej sprzeczności z okolicznościami o jakich mowa w wypadku (b) określonym w deklaracji wekslowej..

Pożyczkodawca, zgodnie z deklaracją wekslową oraz zawarta umową pożyczki z pozwanym, miał prawo uzupełnić weksel oraz dochodzić na tej podstawie zobowiązania przed sądem po spełnieniu warunków wskazanych w deklaracji wekslowej. Zaistnienia żadnego z nich powódka nie wykazała.

Zgodnie z pkt 8.1 przedmiotowej umowy pożyczki dopiero wypowiedzenie umowy było równoznaczne z postawieniem w stan wymagalności należnej pożyczkodawcy całkowitej kwoty do zapłaty, a wypowiedzenie pożyczki musiało być poprzedzone wezwaniem do zapłaty zaległości w terminie 7 dni oraz 30 dniowym terminem wypowiedzenia warunków umowy.

Powódka nie miała zatem podstaw do tego, aby w dniu skierowania do pozwanego wypowiedzenia umowy pożyczki mogła jednocześnie wypełnić weksel i wezwać go do jego wykupu, ujmując w wekslu całkowitą kwotę zaległości. W tym momencie całkowita kwota do zapłaty nie była jeszcze wymagalna. Strona umowy nie może zapewnić sobie za pomocą wypełnienia weksla in blanco możliwości domagania się kwoty, która na gruncie stosunku podstawowego nie jest jeszcze wymagalna, gdyż sprzeciwia się to naturze gwarancyjnego charakteru zabezpieczenia wekslowego. Powódka w deklaracji wekslowej nie powiązała uprawnienia do wypełnienia weksla z upływem terminu wypowiedzenia, który dopiero skutkowałby postawieniem wszystkich rat w stan wymagalności. Żądanie wykupienia weksla zawarte zostało w tym samym piśmie, które zawierało oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, zatem jego wypełnienie nastąpiło jeszcze przed dotarciem oświadczenia do pożyczkobiorcy i na długo przed upływem 30 dniowego terminu wypowiedzenia liczonego od dnia doręczenia pisma. Tego rodzaju postanowienie niewątpliwie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes, a jako takie nie może wywoływać skutków prawnych.

Już samo te okoliczności doprowadziły Sąd do wniosku, że roszczenie powódki nie zasługuje na uwzględnienie. Wypełnienie przez powódkę weksla pozwanego było pozbawione podstaw faktycznych i nie było zgodne z podpisaną przez niego deklaracją wekslową oraz umową. W tej sytuacji powódka nie ma podstaw do tego, aby w oparciu o rzeczony weksel dochodzić żądanej sumy tytułem niespłaconej przez pozwanego pożyczki.

Kierując się powyższym, Sąd uznał, że skoro weksel in blanco nie został uzupełniony zgodnie z deklaracją wekslową, to powództwo, jako bezzasadne, podlega oddaleniu w całości.

Poza powyższą podstawą nieuwzględnienia powództwa, Sąd zwrócił jednak uwagę także na abuzywność klauzul umownych przedłożonej umowy pożyczki, a to z uwagi na fakt, że pozwany zawarła ją jako konsument.

Sporna umowa została zawarta w reżimie kredytu konsumenckiego, uregulowanego w ustawie z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U.2023.1028 t.j.), która to ustawa w art. 36a określa maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów pożyczki. Dokonane obliczenia matematyczne warunków spornej umowy wedle owego wzoru doprowadzić musiały do konstatacji, że z formalnego punktu widzenia umowa nie naruszała art. 36a ww. ustawy.

Inna rzecz to sama definicja pozaodsetkowych kosztów pożyczki i dopuszczalność ich stosowania. Niewątpliwym jest, iż instytucje udzielające kredytów konsumenckich mają pełne prawo do pobierania opłat za swoje czynności, związane z owymi kredytami. Pożyczkodawcom przysługuje prawo do pobierania opłat i prowizji pod warunkiem wszakże, że pożyczkobiorcy wyrażą zgodę na takie opłaty i prowizje.

Dopuszczalność naliczania przez wszelkiego rodzaju podmioty pożyczkowe - parabanki, spółki i inne osoby parające się udzielaniem pożyczek osobom fizycznym wynika wprost z ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumencki, a konkretnie z jej art. 5 pkt 6a. "Całkowity koszt kredytu zdefiniowany został jako "wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:

1) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz

2) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta".

Ponadto całkowity koszt kredytu obejmuje nie tylko koszty, których poniesienie jest niezbędne "do uzyskania kredytu", lecz również koszty niezbędne "do uzyskania go na oferowanych warunkach". To uszczegółowienie definicji całkowitego kosztu kredytu było niezbędne w związku z pojawiającymi się dotychczas wątpliwościami interpretacyjnymi. Katalog kosztów składających się na "całkowity koszt kredytu" ma charakter otwarty, co wynika z użycia w treści przepisu zwrotu "w szczególności". Oznacza to, że w konkretnej sytuacji mogą wystąpić wszystkie wymienione w przepisie części składowe całkowitego kosztu kredytu, może wystąpić tylko kilka z nich albo konsument może być zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt inne koszty niż wymienione w definicji całkowitego kosztu kredytu. Warunkiem uwzględnienia danego kosztu w całkowitym koszcie kredytu jest, aby koszt ten był znany kredytodawcy. Do całkowitego kosztu kredytu należy wliczyć te koszty, do których poniesienia klient będzie zobowiązany tj. postanowienia umowy o kredyt wyraźnie przewidują obowiązek poniesienia tych kosztów nie uzależniając powstania tego obowiązku z jakichkolwiek zdarzeń przyszłych czy warunków. Nie należy natomiast wliczać opłat za ewentualny monit z tytułu opóźnienia w zapłacie czy opłat za inne usługi, które klient może na mocy umowy odrębnie zamówić, bowiem tych ostatnich kosztów klient może uniknąć, a zatem nie istnieje co do nich obowiązek ich poniesienia. Odsetki od udzielonego kredytu są elementem składowym świadczenia głównego stron umowy kredytu, stanowią bowiem, z jednej strony, cenę płaconą przez kredytobiorcę za korzystanie z oddanych mu do dyspozycji środków pieniężnych, z drugiej natomiast strony jest to wynagrodzenie pobierane przez kredytodawcę za udostępnienie kredytobiorcy tych środków (tak wyr. SN z 4 listopada 2011r., I CSK 46/11, MonPrBank 2012, Nr 5, s. 32). Do całkowitego kosztu kredytu powinny być zaliczane wszelkie odsetki, jakie konsument jest zobowiązany zapłacić w związku z umową o kredyt. Do całkowitego kosztu kredytu zalicza się również koszty usług dodatkowych, ale tylko jeśli ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu. Całkowity koszt kredytu obejmuje również koszty usług dodatkowych, w tym w szczególności koszty ubezpieczeń, jeżeli ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub też do uzyskania go na oferowanych warunkach. Takim kosztem może być np. koszt ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, który to koszt konsument zwraca kredytodawcy.

Oczywistym zatem jest, że wysokość tychże opłat i prowizji podlega po pierwsze reglamentowaniu i po drugie - analizie Sądu orzekającego. Musi wynikać z dowodów, przedstawionych przez pożyczkodawcę oraz nie może być też nadmierna i wygórowana. Temu właśnie służy art. 36a omawianej ustawy. Skoro zatem ustawodawca określił wzór, wedle którego oblicza się maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego, to z całą mocą należy stwierdzić, że zapisów umów o kredyt konsumencki, określających owe opłaty i prowizje na poziomie nie przekraczającym normy ustalonej przez ustawodawcę nie można co do zasady uznać za klauzule niedozwolone czyli nieważne. Odwrotnie oczywiście należy traktować zapisy umowy, przekraczające limity kosztów pozaodsetkowych - w takim przypadku zapisy umowy są nieważne. Z drugiej strony Sąd - co oczywiste w świetle orzecznictwa tak europejskiego jak i polskiego - zobligowany jest do badania ex officio, czy omawiane klauzule zgodne są z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, czy nie stanowią zapisów umownych abuzywnych w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., czy zostały umieszczone w umowie za wiedzą i zgodą pożyczkobiorców oraz czy wynikają z dowodów, zaprezentowanych przez strony.

Przechodząc do oceny, czy pkt 1 umowy określający prawa i obowiązki stron w zakresie ponoszenia przez pozwanego na rzecz pożyczkodawcy wynagrodzenia prowizyjnego i opłaty przygotowawczej mają charakter niedozwolony (są abuzywne), trzeba przede wszystkim wskazać, że nie może być abuzywne świadczenie główne, jeżeli zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. Podnosi się, że pojęcie "głównych świadczeń stron" (art. 3851 § 1 zd. 2. k.c.) należy interpretować raczej wąsko, w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. (tak SN w wyroku z 8 czerwca 2004 r. I CK 635/03 L.). Elementem przedmiotowo istotnym umowy pożyczki nie jest odpłatność za udzieloną pożyczkę (tak np. J. Gudowski teza 9 Komentarz do art. 720 Kodeksu cywilnego LEX). W tym względzie należy odnotować uchwałę Sądu Najwyższego z 27 października 2021 r. (III CZP 43/20), w której Sąd stwierdził, że wynagrodzenie prowizyjne (prowizja), stanowiące wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziane w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1083 z późn. zm.), nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. Sąd Najwyższy przy tej okazji (oraz w sprawie III CZP 42/20 w uchwale z 26 października 2021 r.) wyraził pogląd, że okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.).

Przyglądając się przepisom dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zwrócić trzeba uwagę na art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG, według którego kontrola abuzywności jest wyłączona w odniesieniu do postanowień określających główny przedmiot umowy oraz relację ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile postanowienia te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Ponieważ stosowne wyłączenie zawarte w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG stanowi wyjątek od zasady kontroli treści nieuczciwych warunków, wyłączenie to należy interpretować w sposób zawężający (tak wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, ECLI:EU:C:2014:282, pkt 42 oraz wyr. TSUE z 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, Matei i Matei, ECLI:EU:C:2015:127, pkt 49, wyrok TSUE z 3 września 2020r.C-84/19 tezy 66 i 67 i cytowany tam wyrok TSUE z 23 kwietnia 2015 r., Van Hove,C- 96/14,EU:C:2015:262, pkt 31, także K. Osajda Komentarz do art. 1851 Kodeksu cywilnego tezy 22-24 Legalis). Dyrektywa posługuje się zatem pojęciem "głównego przedmiotu umowy".

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie wyklucza, aby w przypadku umowy pożyczki tak określone wynagrodzenie, które służy pokryciu różnych kosztów działania pożyczkodawcy, nadto jego ryzyka kredytowego czy wreszcie stanowi dodatkowy "czysty zysk", nie było świadczeniem głównym w rozumieniu art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13/EWG. Należy przypomnieć w tym względzie, że zgodnie z art. 4 ust. 2 tej dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Wskazuje, że w ramach umowy kredytu kredytodawca zobowiązuje się głównie udostępnić kredytobiorcy określoną kwotę pieniężną, zaś kredytobiorca - głównie spłacać tę sumę w przewidzianych terminach, z reguły z odsetkami. Świadczenia podstawowe takiej umowy odnoszą się zatem do kwoty pieniężnej, która musi być określona w stosunku do waluty wypłaty i określonej spłaty. Pojęcie "głównego przedmiotu umowy" i "ceny" w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 nie może wyznaczać pojęcie "całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta" w rozumieniu art. 3 lit. g dyrektywy (wyrok z 26 lutego 2015 r., M.,C-143/13,EU:C:2015:127, pkt 47). Zatem okoliczność, że różne rodzaje opłat lub "prowizja" są wliczane w całkowity koszt kredytu konsumenckiego, nie jest rozstrzygająca dla celów ustalenia, że koszty te wchodzą w zakres podstawowych świadczeń przewidzianych w umowie o kredyt. Wskazuje, że do sądu krajowego należy dokonanie oceny, z uwzględnieniem charakteru, postanowień i ogólnej systematyki rozpatrywanej w postępowaniu głównym umowy o kredyt, a także kontekstu faktycznego i prawnego, w jaki wpisuje się ta umowa, czy rozpatrywane warunki odnoszą się do świadczeń, które stanowią zasadniczy element tej umowy, a w szczególności do obowiązku zwrotu przez dłużnika kwoty oddanej do jego dyspozycji przez kredytodawcę. Podkreśla, że można zakwalifikować jako stanowiące główny przedmiot umowy jedynie jasne i zrozumiałe warunki, ponieważ ten sam wymóg przejrzystości, o którym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, znajduje się również w art. 5 tej dyrektywy, który przewiduje, że pisemne warunki umowy powinny "zawsze" być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Ustanowiony przez tę dyrektywę system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zwłaszcza jeśli chodzi o stopień poinformowania, zatem wymóg przejrzystości należy rozumieć w sposób rozszerzający, to znaczy w ten sposób, że wymaga on nie tylko, aby dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, lecz by konsument ten był również w stanie ocenić, na podstawie precyzyjnych i zrozumiałych kryteriów, konsekwencje ekonomiczne dla niego. Dochodzi do wniosku, że w celu dokonania oceny, czy rozpatrywane warunki dotyczące kosztów ponoszonych przez konsumenta wchodzą w zakres głównego przedmiotu umowy, do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji dostarczonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji umowy kredytu, a także, bardziej ogólnie, wszystkich warunków umowy kredytu konsumenckiego, właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko z łatwością zapoznać się z kwotami należnymi tytułem opłat i prowizji , ale także oszacować potencjalnie dla niego istotne konsekwencje ekonomiczne. Przedsiębiorca nie jest zobowiązany do wyszczególnienia charakteru każdej usługi świadczonej w zamian za koszty, które obciążają konsumenta na podstawie postanowień umowy, takie jak "prowizja" czy "opłata przygotowawcza". Niemniej jednak, aby spełnić wymóg przejrzystości, musi zaistnieć sytuacja, w której charakter faktycznie świadczonych usług da się w sposób racjonalny zrozumieć lub wywieść z całej umowy. Art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że warunki umowy o kredyt konsumencki, które obciążają konsumenta kosztami innymi niż spłata kapitału podstawowego i zapłata odsetek, nie są objęte wyjątkiem przewidzianym w tym przepisie, jeżeli warunki te nie określają ani charakteru tych kosztów, ani usług, za które mają stanowić wynagrodzenie, i są sformułowane w sposób, który wprowadza konsumenta w błąd co do jego obowiązków i skutków gospodarczych tych warunków, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. Tak więc pozaodsetkowy koszt kredytu dla konsumenta, który na mocy przepisów krajowych jest ograniczony do określonego pułapu, może jednak prowadzić do znaczącej nierównowagi w rozumieniu orzecznictwa Trybunału, mimo że został ustalony poniżej tej górnej granicy, jeżeli świadczone w zamian usługi nie wchodziły racjonalnie w zakres świadczeń wykonanych w ramach zawarcia lub zarządzania umową o kredyt, lub gdy kwoty obciążające konsumenta z tytułu kosztów udzielenia i zarządzania pożyczką wydają się oczywiście nieproporcjonalne do kwoty pożyczki. Do sądu krajowego należy ponadto uwzględnienie w tym aspekcie skutków innych warunków umownych w celu ustalenia, czy rzeczone warunki nie powodują znaczącej nierównowagi ze szkodą dla pożyczkobiorcy. (...) odnosząc się do art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 stwierdził, że należy interpretować go w ten sposób, że warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i który przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. (tezy 66-97 wyrok z 3 września 2020 r.C-84/19).

Podsumowując, po pierwsze według wykładni dyrektywy 93/13 EWG, nawet ocena, że wynagrodzenie prowizyjne stanowi główne oświadczenie pożyczkobiorcy-konsumenta, nie wyłącza badania jego abuzywności. Po drugie Sąd podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 43/20, że wynagrodzenie prowizyjne nie stanowi głównego świadczenia stron umowy pożyczki konsumenckiej.

Tymczasem w niniejszej sprawie, zgodnie z postanowieniami umowy pozwany miał dokonać w 36 ratach spłaty kwoty 11196 zł, na którą składały się: suma udzielonej pożyczki (4150 zł), opłata przygotowawcza (340 zł), prowizja pośrednika finansowego (279 zł), prowizja pożyczkodawcy (3531 zł), tj. łącznie kwota kredytowanych kosztów pożyczki w wysokości 4150 zł, a także odsetki umowne. Całkowity koszt pożyczki wyniósł 7046 zł.

Nie budzi wątpliwości, że pożyczkobiorca jest zobowiązany zwrócić pożyczkodawcy kwotę pożyczki wraz z odsetkami, które stanowią wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału. Zgodnie z art. 359 § 1 k.c. odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu. Umowa stron przewidywała, że pożyczka w niniejszej sprawie jest oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 20,44% w skali roku. Zgodnie z art. 359 § 2 ¹ k.c. maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych, które są równe wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. W dniu zawarcia umowy pożyczki wysokość odsetek maksymalnych (kapitałowych) wynosiła 20,5%, zatem umowne odsetki przewidziane przez strony w umowie były określone w prawidłowej wysokości.

Nie budzi również wątpliwości Sądu dopuszczalność pobrania opłaty przygotowawczej w wysokości 340 zł. Jej wysokość w stosunku do udzielonej pożyczki nie jest nadmierna, a po stronie powódki mogły powstać koszty związane z przygotowaniem umowy, które ta opłata ma rekompensować.

Istotne wątpliwości Sądu wywołuje natomiast przewidziana w umowie wysokość prowizji za udzielenie pożyczki, stanowiąca łącznie sumę 3810 zł, tj. prowizja pośrednika finansowego (279 zł) i prowizja pożyczkodawcy (3531 zł).

Wynagrodzenie prowizyjne nie stanowiło świadczenia głównego umowy w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 zd. drugie k.c. wykładanego zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 EWG. Jakkolwiek sformułowania obu przepisów nieco się różnią, jednakże przepis kodeksu cywilnego powinno się wykładać zgodnie z treścią dyrektywy. Wynagrodzenie prowizyjne i prowizja pośrednika finansowego nie stanowią przedmiotowo istotnych elementów umowy pożyczki konsumenckiej. Nawet, gdyby stanowiły świadczenie główne, to żadne z ocenianych postanowień umowy nie spełnia warunku jasności i przejrzystości. Powódka nie wykazała, by prowizja miała na celu pokrycie konkretnych dodatkowych - poza opłatą przygotowawczą - kosztów związanych z realizacją umowy i nie przedstawiła kalkulacji takich kosztów. Fakt wyznaczenia pożyczkodawcom limitu wprowadzanych kosztów pozaodsetkowych, nie oznacza, że mogą oni czynić to dowolnie, w oderwaniu od rzeczywistych i uzasadnionych kosztów, a nadto - że pod pozorem opłat mających służyć pokryciu kosztów mogą pobierać kwoty stanowiące faktycznie dodatkowy zysk albo rekompensujące całe ryzyko związane z zawieraniem umowy. W konsekwencji Sąd uznał, że zapis umowy, kształtujący wysokość prowizji godził w równowagę kontraktową stron, prowadził do zapewnienia powódce nadmiernych korzyści - przewyższających ewidentnie i rażąco korzyść uzyskaną przez pozwaną, a jednocześnie zmierzał do obejścia przepisów o wysokości odsetek maksymalnych i prowadził do naruszenia uzasadnionych ekonomicznych interesów pozwanego jako konsumenta i to również w sposób rażący, znacznie odbiegający od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków stron. To odsetki kapitałowe, w wysokości limitowanej przez ustawodawcę, pełnią funkcję wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału.

Prowizja nie spełniła warunku jasności i przejrzystości, albowiem brak informacji za co pozwana miała ją zapłacić. W istocie opłaty te stanowią wyłącznie korzyść powódki, bez świadczenia na rzecz drugiej strony. Prowizja stanowi 85% % kwoty udzielonej pożyczki i jest nieproporcjonalnie wysoka. Brak dowodów, jakoby powódka poniosła dodatkowe koszty poza opłatą przygotowawczą, związane z realizacją i zawarciem umowy. Żadnych kalkulacji ani materiałów na tę okoliczność nie przedstawiono.

Mając na uwadze powyższe, a oparciu o powołane podstawy prawne, Sąd powództwo oddalił, uznając je w całości za bezzasadne.

KOSZTY

O kosztach Sąd orzekł zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 § 1, § 1 ¹ i § 3 i § 4 k.p.c.

Pozwany wygrała spór w całości, dlatego Sąd włożył na stronę powodową obowiązek zwrotu całości kosztów procesu. Z uwagi na brak kosztów po stronie pozwanego, powód uniknął niejako obowiązku ich zwrotu.

Asesor sądowy M. P.