Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

31 października 2025 r.

Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w P., I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy M. P.

Protokolant: Patrycja Bonisławska-Dębniak

po rozpoznaniu

na rozprawie 1 października 2025 w P.

sprawy z powództwa M. G. (1), A. G., T. G., P. G., M. G. (2)

przeciwko M. G. (3), R. G.

o zapłatę

I.  uchyla wyrok zaoczny Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w P. z 27 listopada 2023 roku;

II.  umarza postępowanie co do roszczeń o zapłatę zachowku po spadkodawcy – S. G. (1);

III.  zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda M. G. (1), kwotę 10.000,00 zł (dziesięciu tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 18 lipca 2019 r.;

IV.  zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powodów T. G., P. G. i M. G. (2) solidarnie kwotę 10.000,00 zł (dziesięciu tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 18 lipca 2019 r.;

V.  w pozostałym zakresie oddala powództwo;

VI.  znosi wzajemne koszty procesu między pozwanymi a M. G. (1),

VII.  znosi wzajemne koszty procesu między pozwanymi a T. G., P. G. i M. G. (2),

VIII.  zasądza od powódki A. G. solidarnie na rzecz pozwanych M. G. (3) i R. G. kwotę 3617 zł wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania;

asesor sądowy M. P.

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 12 stycznia 2023 r. (data wpływu pozwu do Sądu) powodowie M. G. (1), Z. G. i A. G., domagali się zasądzenia od pozwanych M. G. (3) i R. G. solidarnie na rzecz:

- M. G. (1) kwoty 20.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 18 lipca 2019 do dnia zapłaty,

- Z. G. kwoty 20.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 18 lipca 2019 do dnia zapłaty,

- A. G. kwoty 20.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 18 lipca 2019 do dnia zapłaty,

Powód wniósł nadto o zasądzenie od pozwanych solidarnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz każdego z powodów.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że zmarli S. G. (1) - poprzez testament i S. G. (1) - poprzez darowiznę, jeszcze za życia rozdysponowali całym swoim majątkiem, w którego skład wchodziła nieruchomość położona w P. przy os. (...) - na rzecz swojego syna S. G. (2). W rezultacie pozostali spadkobiercy ustawowi - dzieci zmarłych: M. G. (1), Z. G. i S. G. (1) - nie otrzymali należnego im zachowku. Z uwagi na śmierć obdarowanego S. G. (2), obowiązek zapłaty zachowku przeszedł na jego spadkobierców: M. i R. G.. Pomimo wezwania do zapłaty z dnia 24 czerwca 2019 r., pozwani nie spełnili świadczenia, dlatego powodowie dochodzą zapłaty należnych im kwot w postępowaniu sądowym. Powodowie wskazali, że zgodnie z ich wiedzą w skład spadku po zmarłych wchodziła wyłącznie nieruchomość lokalowa o wartości 350.000,00 zł.

Postanowieniem z dnia 5 lipca 2023 r. Sąd na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. zawiesił postępowanie.

Postanowieniem z dnia 23 października 2023 r. Sąd postanowił podjąć zawieszone postępowanie.

W dniu 27 listopada 2023 r. Sąd wydał wyrok zaoczny orzekając zgodnie z żądaniem pozwu.

Pozwani sprzeciwem z dnia 28 grudnia 2023 r. wnieśli o uchylenie wyroku zaocznego z dnia 27 listopada 2023 r. wydanego w sprawie I C 48/23 oraz o oddalenie powództwa w całości, a także zasądzenie od każdego z powodów na ich rzecz każdego z pozwanych kosztów zastępstwa procesowego. Pozwani wnieśli również o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności nadanego zaskarżonemu wyrokowi zaocznemu.

W uzasadnieniu pozwani wskazali, że roszczenia powodów o zachowek po zmarłym S. G. (1) są przedawnione. S. G. (1) zmarł 8 września 2001 r., a jego testament został otwarty 26 lutego 2002 r., co oznacza, że od tej daty upłynął przewidziany przepisami termin na dochodzenie roszczeń. Pozwani podnieśli, iż pozew został wniesiony dopiero we wrześniu 2022 r., a wcześniejsze wezwanie do zapłaty z 2019 r. nie przerwało biegu przedawnienia. Wskazano także, że ewentualne oświadczenie S. G. (2) z 2005 r., uznane przez powodów za potwierdzenie długu, dotyczyło wyłącznie M. G. (1), wobec czego roszczenia pozostałych powodów również uległy przedawnieniu. Natomiast odnośnie roszczenia powodów o zachowek po zmarłej S. G. (1) wskazali, że są one niezasadne. Podnieśli, że powódka A. G. nie ma legitymacji czynnej do dochodzenia zachowku, gdyż nie jest spadkobierczynią S. G. (1) - jej mąż S. zmarł wcześniej i nie był powołany do dziedziczenia po matce. Nawet gdyby miał prawo do zachowku, to - zgodnie z art. 1002 k.c. oraz uchwałą Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2023 r. - roszczenie to nie przechodzi na spadkobiercę, który sam nie należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. W odniesieniu do Z. i M. G. (1) pozwani podnieśli, że w ostatnich latach życia S. G. (1) była osobą niedołężną, cierpiała na demencję i wymagała stałej opieki, którą w całości sprawowali S., M. i R. G.. Powodowie natomiast nie interesowali się losem matki, nie odwiedzali jej regularnie, nie udzielali pomocy ani wsparcia, a ich kontakt z matką był sporadyczny i powierzchowny. Zdaniem pozwanych, żądanie zapłaty zachowku w tych okolicznościach godzi w zasady współżycia społecznego, takie jak solidarność rodzinna, lojalność wobec rodziców oraz obowiązek niesienia pomocy osobom starszym i chorym. Powołując się na art. 5 k.c. pozwani wskazali, że w przypadku rażąco nagannego zachowania uprawnionych wobec spadkodawcy sąd może oddalić powództwo o zachowek lub przynajmniej znacznie obniżyć jego wysokość. W niniejszej sprawie zachowanie powodów uzasadnia całkowite pozbawienie ich prawa do zachowku.

Pozwani wskazali, że choć nie kwestionują wartości substratu zachowku przyjętej przez powodów, to powinna ona zostać pomniejszona o długi spadkowe. Zauważyli również, że M. G. (1) otrzymał od matki darowiznę 5.000 zł, którą należy zaliczyć na poczet jego zachowku. Ponadto zmarła S. G. (1), mimo darowania udziału w mieszkaniu synowi S., do końca życia korzystała z lokalu bez ponoszenia opłat, dlatego od wartości spadku należy odjąć równowartość czynszu, jaki musiałaby zapłacić (ok. 1.000 zł miesięcznie przez 14 lat). Podkreślili, że przez wiele lat to oni sprawowali codzienną opiekę nad zmarłą S. G. (1), podczas gdy powodowie nie interesowali się jej losem. W ocenie pozwanych żądanie zachowku jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i niesprawiedliwe wobec ich zaangażowania w opiekę nad spadkodawczynią.

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2024 r. Sąd postanowił uchylić rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu z dnia 27 listopada 2023 r.

Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2024 r. Sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. zawiesił postępowanie z uwagi na śmierć powoda Z. G..

Postanowieniem z dnia 8 października 2024 r. Sąd postanowił podjąć zawieszone postępowanie oraz wezwać do udziału w sprawie po stronie powodowej następców prawnych Z. T. G., P. G. i M. G. (2).

Na rozprawie 1 października 2025 r. Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu badania dokumentu i pisma ręcznego jako niemożliwy do przeprowadzenia, pominął dowód z przesłuchania powódki A. G. oraz świadków K. G., M. G. (4), D. S., A. S., a także pominąć dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego jako dowodu mającego na celu wykazanie okoliczności niespornych.

Pismem z 29 sierpnia 2025 r. powodowie dokonali modyfikacji faktycznej i prawnej roszczenia domagając się zapłaty po 20000 zł tytułem zachowku wyłącznie po spadkodawczyni S. G. (1).

STAN FAKTYCZNY:

S. G. (1) zmarł w dniu 8 września 2001 r. w P., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. W chwili śmierci był żonaty ze S. G. (1). Miał czterech synów: M. G. (1), Z. G., S. G. (1) oraz S. G. (2).

S. G. (1) sporządził testament notarialny repertorium A : (...) w dniu 8 stycznia 2001 r., powołując do całości spadku syna S. G. (2).

Okoliczności bezsporne, a nadto dowód: testament notarialny z dnia 8.01.2001 r. (k. 124), zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania powódki A. G. (płyta CD k. 234), zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234), zeznania świadka L. K. (płyta CD k. 234)

W dniu 5 lutego 2005 r. podczas rozmów z rodzeństwem - S. G. (2) zobowiązał się do spłacić należny braciom M. G. (1) i Z. G. przysługujący im zachowek po ojcu S. G. (1).

dowód: zobowiązanie wobec M. G. (1) (k. 27, 122), zobowiązanie wobec Z. G. (k. 23), zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234)

S. G. (1) zmarła w dniu 16 sierpnia 2018 r. w P., gdzie ostatnio stale zamieszkiwała. W chwili śmierci była wdową. Miała czterech synów: M. G. (1), Z. G., S. G. (1) oraz S. G. (2).

S. G. (1) umową darowizny z dnia 14 lipca 2004 r., darowała synowi S. G. (2) cały jej udział wynoszący ½ części lokalu mieszkalnego położonego w P., na osiedlu (...), w budynku (...), a oznaczonego numerem 149, a S. G. (2) darowiznę przyjmuje.

S. G. (1) postanowiła, że darowizna nie będzie zaliczana na poczet schedy spadkowej.

S. G. (1), mąż A. G. zmarł 1 kwietnia 2010 r. tj. przed swoją matką S. G. (1).

Okoliczności bezsporne, a nadto dowód: akt zgonu S. G. (1) (k. 26), akt notarialny rep A 9014/2004 z dnia 14.07.2004 r. (k. 283-286), zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania powódki A. G. (płyta CD k. 234), zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234), zeznania świadka L. K. (płyta CD k. 234)

W skład spadku po S. G. (1) i S. G. (1) wchodziła jedynie nieruchomość położona w P. na osiedlu (...), o powierzchni użytkowej 53,00 m ², w tym powierzchni mieszkalnej (...) m ².

Wartość rynkowa lokalu wynosi 350.000,00 zł.

dowód: akt notarialny rep A 9014/2004 z dnia 14.07.2004 r. (k. 283-286), zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234)

Obdarowany S. G. (2) zmarł, pozostawiając spadkobierców ustawowych żonę M. G. (3) i syna R. G..

Okoliczności bezsporne, a nadto dowód: zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania powódki A. G. (płyta CD k. 234), zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234), zeznania świadka L. K. (płyta CD k. 234)

M. G. (1) otrzymał od spadkodawczyni S. G. (1) kwotę 5.000,00 zł na jej pochówek.

Wszelkie koszty związane z pogrzebem spadkodawczyni ponosił powód M. G. (1), nikt z rodziny nie partycypował w tych kosztach.

dowód: zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234)

Powódka A. G. zawarła w dniu 24 czerwca 2019 r. umowę cesji praw z K. G., M. G. (4), D. S., A. S..

Z § 1 ust. 1 umowy wynika, iż K. G., M. G. (4), D. S., A. S. są spadkobiercami ustawowymi po zmarłym S. G. (1), synu S. i S. G. (1).

Z § 2 umowy wynika, iż skutkiem umowy miało być przeniesienie ogółu praw i obowiązków przysługujący zbywcą z tytułu zachowku po zmarłych rodzicach ich ojca.

Umowa miała mieć charakter nieodpłatny.

dowód: kopia umowy cesji z dnia 24.06.2019 r. (k. 291-292)

W dniu 24 czerwca 2019 r. powodowie M. G. (1), Z. G. i A. G. wezwali pozwanych M. G. (3) i R. G. do zapłaty solidarnie w terminie 21 dni kwoty 43.750,00 zł na rzecz każdego z powodów.

Pozwani nie zapłacili na rzecz powodów żadnej kwoty.

dowód: zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania powódki A. G. (płyta CD k. 234), zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234)

Powód Z. G. zmarł w dniu 29 grudnia 2023 r.

W dniu 19 kwietnia 2024 r. został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po Z. G.. Na podstawie ustawy po zmarłym dziedziczy: T. G., P. G. i M. G. (2).

dowód: akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 19.04.2024 r. (k. 169-170), zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234)

Powód M. G. (1) utrzymywał kontakt z rodzicami S. i S. G. (1). Po śmierci ojca S. G. (1) odwiedzał matkę. Początkowo zabierał również spadkodawczynie do siebie na 2-3 dni w wakacje. Później jednak, z uwagi na swój wiek spadkodawczyni nie chciała już do niego przyjeżdżać.

M. G. (1) wraz z żoną E. odwiedzali spadkodawczynię co jakiś czas. Przywozili jej wtedy wędliny, sery, zazwyczaj również ciasto. Podczas wizyt żona powoda - E. G. starała się posprzątać trochę mieszkanie. Podczas niektórych wizyt towarzyszyła im również L. K..

Nie spędzali świąt ze spadkodawczynią w ostatnim czasie przed jej śmiercią.

dowód: zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania powódki A. G. (płyta CD k. 234), zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234), zeznania świadka L. K. (płyta CD k. 234)

Z. G. nie utrzymywał stałego kontaktu ze S. G. (1), gdyż na 7 lat przed śmiercią już był osobą leżącą i nie opuszczał domu.

Jego żona T. G., która wstąpiła do sprawy w miejsce męża po jego śmierci nie utrzymywał kontaktu ze S. G. (1).

Nie ma wiedzy na temat stanu zdrowia spadkodawczyni. Całą wiedzę jaką posiada otrzymała od E. G..

P. G. i M. G. (2) również nie utrzymywali stałego kontaktu z babcią S. G. (1)

Nie spędzali świąt ze spadkodawczynią w ostatnim czasie przed jej śmiercią.

dowód: zeznania powódki T. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234)

Powódka A. G., żona S. G. (1) nie utrzymywała kontaktu ze S. G. (1). Ostatni raz w odwiedzinach u S. G. (1) była ok. 5 lat przed jej śmiercią. Jej synowie M. G. (4) i K. G. również nie utrzymywali stałego kontaktu z babcią S. G. (1), jednakże bywali na sporadycznych odwiedzinach.

Nie ma wiedzy na temat stanu zdrowia spadkodawczyni. Całą wiedzę jaką posiada otrzymała od E. G..

dowód: zeznania powódki A. G. (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234)

Główną opiekę nad S. i S. G. (1) sprawował ich syn S. G. (2).

S. G. (2) robił malował ściany w mieszkaniu zajmowanym przez jego matkę, nakładał tapetę. Kupował również sprzęt AGD: lodówkę, telewizor, kuchenkę, wymienił także okna.

Po jego śmierci opiekę nad jego matką S. G. (1) przejęła jego żona M. G. (3), której pomagał jej syn - R. G..

S. G. (1) po śmierci męża S. G. (1) święta spędzała u syna S. i jego żony M..

Lubiła chodzić na spacery, jednak na 3-4 lata przed śmiercią już nie chciała opuszczać swojego mieszkania. Wychodziła tylko do lekarzy, przeważnie towarzyszył jej R. G..

Na rok przed śmiercią nie chodziła już nawet do kościoła.

W ostatnich latach przed śmiercią spadkodawczyni, M. G. (3) przychodziła do niej na święta.

Pozwana M. G. (3) była u spadkodawczyni każdego dnia. Gotowała dla niej posiłki, sprzątała, prała i prasowała, gdyż spadkodawczyni nie była w stanie tego robić sama. Robiła także zakupy, które pomagał nosić jej syn R. G., który był u spadkodawczyni kilka razy w tygodniu.

S. G. (1) narzekała na samotność, mówiła że nikt jej nie odwiedza, ale nie chciała wymuszać odwiedzin od rodziny, chciała, żeby oni sami się poczuli i ją odwiedzili.

Pozwana M. G. (3) umawiała spadkodawczynię do lekarza, realizowała recepty oraz szykowała również spadkodawczyni leki, które nie zawsze przyjmowała, gdyż o tym zapominała.

Spadkodawczyni do śmierci była samodzielna tzn. sama zjadała przygotowany przez M. G. (3) posiłek.

Stan zdrowia spadkodawczyni pogorszył się systematycznie po śmierci syna S. G. (2).

Spadkodawczyni zapominała co się do niej mówi, zdarzało się jej również tracić orientację w terenie. Spadkodawczyni miała problemy z oczami.

Była pod stała opieką okulisty i internisty.

Zażywała leki: (...), (...), (...), (...), (...), (...).

S. G. (1) miała problemy z nietrzymaniem moczu. W ostatnim czasie spadkodawczyni nosiła pieluchomajtki, jednak nie zmieniała ich sama, pomagała jej przy tym pozwana M. G. (3).

Spadkodawczyni również potrzebowała pomocy przy kąpieli.

dowód: zeznania powoda M. G. (1) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanej M. G. (3) (płyta CD k. 234), zeznania pozwanego R. G. (płyta CD k. 234), zeznania świadka D. M. (płyta CD k. 234), zeznania świadka A. H. (płyta CD k. 234)

OCENA DOWODÓW:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych wyżej dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy zeznań świadków: D. M., A. H., L. K. oraz przesłuchania powodów M. G. (1), T. G. i A. G., a także z przesłuchania pozwanych M. G. (3) i R. G..

Zgromadzonym w sprawie dokumentom Sąd dał wiarę niemalże w całości, albowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich prawdziwości ani mocy dowodowej, zaś Sąd (za wyjątkiem kopi umowy cesji) nie znalazł podstaw do tego, by czynić to z urzędu.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania D. M., A. H., L. K. które w sposób logiczny i spójny wskazały, że spadkodawczyni była pod opieką pozwanych.

Sąd uznał wiarygodne zeznania powoda M. G. (1), który w sposób logiczny i spójny wskazała, że to na pozwanych spoczywał codzienny ciężar opieki nad S. G. (1) oraz że odwiedzał matkę raz na jakiś czas wraz z żoną. Jego zeznania korespondują nadto ze zgromadzonymi w aktach sprawy dowodami w postaci dokumentów oraz zeznaniami pozwanych.

Za wiarygodne Sąd uznał przesłuchania powódek T. G. i A. G., które wskazały, że nie utrzymywały kontaktu ze spadkodawczynią.

Sąd dał wiarę również przesłuchaniu pozwanych M. G. (3) i R. G., które były zbieżne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Pozwani opisali w jaki sposób opiekowali się spadkodawczynią, jako jedyni znali stan zdrowia spadkodawczyni, potrafili wskazać u jakich lekarzy spadkodawczyni się leczyła oraz jakie leki przyjmowała. Ich zeznania korespondowały nadto ze zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym w postaci dokumentów oraz zeznaniami powoda M. G. (1), a także świadków D. M., A. H..

OCENA PRAWNA:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie jedynie w części.

W pierwszej kolejności, zgodnie z art. 347 k.p.c. po wniesieniu sprzeciwu od wyroku zaocznego sąd rozpoznaje sprawę ponownie i wydaje wyrok, którym wyrok zaoczny w całości lub części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też pozew odrzuca lub postępowanie umarza. Postępowanie dowodowe pozwoliło ustalić, że zasadnym było uchylenie wyroku zaocznego w całości. Część żądania, mianowicie roszczenie o zachowek po zmarłym S. G. (1), zostało cofnięte i podlegało umorzeniu. Cofnięcia powodowi dokonali pismem z 29 sierpnia 2025 r., w którym to dokonali modyfikacji podstawy faktycznej i prawnej powództwa domagając się tylko zachowku po spadkodawczyni S. G. (1). Oświadczenie procesowe stron jest w tym zakresie jednoznaczne. Orzekanie zatem w tym przedmiocie było bezprzedmiotowe i respektując prawo powoda do dysponowania procesem podlegało umorzeniu.

Przechodząc do roszczenia o zachowek po spadkodawczyni. Uprawnionemu do zachowku przysługuje bezwzględne pierwszeństwo w zaspokojeniu przed innymi długami. Uprawniony nie może zostać pozbawiony zachowku wolą spadkodawcy, chyba że wystąpią przesłanki do jego wydziedziczenia. Prawo dziedziczenia podlega konstytucyjnej ochronie (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP).

Ochrona praw najbliższej rodziny zmarłego należy do podstawowych założeń prawa spadkowego. Znajduje ona wyraz w wielu instytucjach uregulowanych w księdze czwartej kodeksu cywilnego, w tym też i w instytucji zachowku (art. 991-1011 k.c.) zapewniającej osobom wskazanym w ustawie określoną korzyść ze spadku nawet wbrew woli zmarłego. Prawa uprawnionego do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych.

Zgodnie z art. 991 § 1 k.c., zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). W art. 991 § 2 k.c. wskazuje się, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Dla obliczenia zachowku należy określić udział spadkowy stanowiący podstawę tegoż rachunku arytmetycznego. Przy ustaleniu udziału, w jakim uprawniony byłby powołany do spadku z ustawy, zgodnie z art. 992 k.c. uwzględnia się także spadkobierców niegodnych, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Następnie udział ten mnoży się, stosownie do art. 991 §1 k.c., przez 2/3 lub 1/2 w zależności od tego, czyj zachowek jest ustalany, a otrzymany wynik to właśnie udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku.

Kolejnym etapem obliczenia zachowku jest ustalenie tzw. substratu zachowku, tj. czystej wartości spadku, wartości darowizn podlegających doliczeniu. Następnie wartość substratu zachowku należy pomnożyć przez ustalony ułamek wyrażający udział spadkowy. Podstawą obliczenia zachowku jest czysta wartość spadku, stanowiąca różnicę pomiędzy wartością stanu czynnego a wartością stanu biernego spadku. Nie bierze się przy tym pod uwagę długów z tytułu zapisów i poleceń, a także zobowiązań z tytułu zachowku. Przepis art. 922 k.c. określa prawa i obowiązki, które wchodzą w skład spadku. Spadek obejmuje tylko i wyłącznie prawa i obowiązki spadkodawcy mające charakter cywilno-prawny, których źródłem są przepisy kodeksu cywilnego lub przepisy szczególne. Do spadku nie należą prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym, finansowoprawnym czy karnoprawnym. Po określeniu czystej wartości spadku dolicza się do niej, dla ustalenia substratu zachowku, wartość darowizn dokonanych przez spadkodawców, bez względu na to czy były one uczynione na rzecz spadkobierców uprawnionych do zachowku, czy też innych osób.

Jak już wyżej wskazano, w celu obliczenia zachowku niezbędne jest określenie tzw. substratu zachowku (zgodnie z regułami zawartymi w art. 993-995 k.c.). Dla ustalenia substratu oznaczyć należało przede wszystkim tzw. czystą wartość spadku. Jest to różnica między wartością wszystkich praw należących do spadku, ocenianych według stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku, a sumą wszystkich długów spadkowych (z pominięciem, jednakże długów wynikających z zapisów i poleceń – art. 993 k.c.). Do czystej wartości spadku należy doliczyć wartość dokonanych przez spadkodawcę darowizn, poczynionych na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku.

W niniejszej sprawie bezsporne było to, że w skład spadku po S. i S. G. (1) wchodziło jedynie mieszkanie w P. na osiedlu (...), o powierzchni użytkowej 53,00 m ², w tym powierzchni mieszkalnej (...) m ². Strony nie były również sporne co do tego, że wartość lokalu wynosi 350.000,00 zł. Spadkodawca S. G. (1) rozporządził w testamencie wskazując jako spadkobiercę S. T. samym połowa ww. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego weszła do majątku S. G. (2). Druga połowa lokalu stanowiła wciąż własność spadkodawczyni S. G. (1), która umową darowizny z 14 lipca 2004 r. przeniosła tę własność na rzecz S. G. (2), wraz z obowiązkiem ponoszenia ciężaru utrzymania lokalu. Spadkodawczyni nadal zamieszkiwała w rzeczonym lokalu do swojej śmierci. W konsekwencji do substratu zachowku wchodził jedynie udział we własności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w wysokości ½ o wartości niespornej – 175000 zł.

Ze stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie wynika, że powód M. G. (1) jest zstępnym spadkodawcy S. i S. G. (1). Wysokość udziału spadkowego, który przypadałby powodowi na skutek dziedziczenia ustawowego w trybie art. 931 § 1 k.c. po zmarłych S. i S. G. (1) wynosi 1/4. W takim stanie rzeczy należny powodowi zachowek wynosi 1/8 całości schedy spadkowej.

Pozwani podnosili, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki uzasadniające obniżenie przez sąd wysokości zachowku, a nawet całkowite oddalenie powództwa, gdyż domaganie się przez powoda zachowku w pełnej wysokości stanowi nadużycie prawa. Wyrazili pogląd, że obowiązywanie mechanizmów prawnych przewidzianych w art. 928 i 1008 k.c. nie wyklucza możliwości obniżenia przez sąd wysokości zasądzanego zachowku lub nawet zupełnego oddalenia powództwa w razie oceny, że wystąpienie z takim roszczeniem stanowi w danych okolicznościach nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Do sprzeczności roszczenia o zachowek z zasadami współżycia społecznego, a w konsekwencji uznania, że jego dochodzenie w danej sprawie stanowi nadużycie prawa może dojść w ocenie pozwanych. Zdaniem pozwanych w okolicznościach niniejszej sprawy domaganie się przez powoda zapłaty tak wysokiego zachowku należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w szczególności godzące w zasady uczciwości, solidarności społecznej oraz słuszności.

Odnosząc się do argumentacji pozwanej wobec powoda M. G. (1) wskazać należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2018 r. w sprawie V CSK 428/17, LEX nr 2519624 w wyroku wykluczył możliwość oddalenia powództwa o zachowek na podstawie art. 5 k.c. wyrażając pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, że w art. 928 k.c. i 1008 k.c. uregulowane zostały przypadki ograniczenia zasady ochrony dziedziczenia, które mają charakter wyjątku od ogólnej zasady i zawierają zamknięty katalog przypadków, w jakich może dojść do uznania spadkobiercy za niegodnego do wydziedziczenia lub do wydziedziczenia, czego skutkiem jest pozbawienie zachowku. Zastosowanie art. 5 k.c. oznaczałoby dopuszczenie kolejnej podstawy ograniczenia zasady ochrony dziedziczenia, nieprzewidzianej przez ustawodawcę i prowadziłoby do trwałego pozbawienia udziału w spadku, gwarantowanego w ustawie zasadniczej. Sąd Najwyższy w tym wyroku wskazał, że nie można również uznać, że art. 5 k.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do tych przepisów prawa spadkowego, bowiem przepis ten odwołuje się do nieokreślonych pojęć w postaci społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa oraz zasad współżycia społecznego, które to pojęcia wymagają wypełnienia treścią w okolicznościach konkretnej sprawy, podczas gdy katalog określony w art. 928 i 1008 k.c. jest precyzyjny i zamknięty i już tylko z tej przyczyny nie podlega rozszerzeniu.

Gdyby jednak dopuścić możliwość oceny uprawnienia z tytułu zachowku z punktu widzenia nadużycia prawa podmiotowego, to w orzecznictwie wskazuje się, że okoliczności, które mogą spowodować, że żądanie zapłaty zachowku stanowi nadużycie prawa, muszą dotyczyć relacji pomiędzy uprawnionym do zachowku oraz spadkobiercą, natomiast nie są decydujące okoliczności występujące na linii uprawniony do zachowku – spadkodawca, choć oczywiście nie można przy orzekaniu o zachowku całkowicie pomijać oceny moralnej postępowania uprawnionego do zachowku (por. wyrok SA w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. I ACa 459/08, LEX nr 550912). Zastosowanie art. 5 k.c. nie może udaremniać bowiem celów przepisów o zachowku. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że oceniając roszczenie o zachowek w tym aspekcie trzeba mieć na względzie, iż prawa uprawnionego do zachowku przysługujące mu ze względu na szczególny, bardzo bliski stosunek rodzinny istniejący między nim a spadkodawcą, służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych, oraz realizacji zasady, że nikt nie może na wypadek swojej śmierci rozporządzić swoim majątkiem dowolnie, z pominięciem swoich najbliższych. T. względy z kolei nakazują szczególną ostrożność przy podejmowaniu oceny o nadużyciu prawa żądania zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku i wymagają oparcia jej na szczególnie wnikliwej analizie stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa sprzeczność z zasadami współżycia społecznego żądania pełnej sumy zachowku zachodzi wtedy, gdyby w świetle reguł lub wartości moralnych powszechnie społecznie akceptowanych żądanie zapłaty należności z tytułu zachowku musiało być ocenione negatywnie. W swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy dopuścił możliwość obniżenia wysokości zachowku na podstawie art. 5 k.c. ze względu na szczególne okoliczności występujące w relacjach między uprawnionym do zachowku a zobowiązanym do jego zapłaty, a więc gdy z wyjątkowych przyczyn dotyczących okoliczności leżących po stronie tych osób, przyznanie zachowku w pełnej wysokości naruszałoby zasady współżycia społecznego (wyrok SN z dnia 16 czerwca 2016 r., V CSK 625/15, OSNC 2017/4/45, LEX nr 2073929, OSP 2017/9/92, OSP 2017/2/14, Biul.SN 2016/9/11, LEX el.). T. samym przepis ten powinien być stosowany bardzo rygorystycznie i wyłącznie do sytuacji wyjątkowych. Tytułem przykładu, jeśli wchodzący w skład spadku lokal mieszkalny służyłby zaspokajaniu potrzeb życiowych spadkobiercy, a jego sytuacja osobista i majątkowa uniemożliwiałaby lub zasadniczo utrudniała spełnienie świadczenia z tytułu zachowku, to można by – ewentualnie - mówić, że mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową. Biorąc pod uwagę jednakże treść art. 997 ¹ k.c. przed odwołaniem się do konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego koniecznym jest zastosowanie ww. nowego przepisu, który umożliwia odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub obniżenie zachowku właśnie z powołaniem na relację między uprawnionym do zachowku a zobowiązanym do jego zapłaty.

Powód M. G. (1) miał sporadyczny kontakt z matką S. G. (1). Odwiedzał ją, jego żona podczas wizyt sprzątała mieszkanie zajmowane przez spadkodawczynie. Powód również wyprawił i opłacił, częściowo z pieniędzy otrzymanych od spadkodawczyni jej pogrzeb i stypę.

Zdaniem Sądu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że antycypacja spadkobrania w rodzinie G. skutkowała przeniesieniem ciężaru opieki nad S. G. (1) na S. G. (2), a następnie na jego żoną M. G. (3) i syna R. G.. T. oni, otrzymawszy w istocie całości spadku po małżeństwie S. i S. G. (1) oraz mieszkając najbliżej nich, sprawowali opiekę nad schorowaną S. G. (1). Fakt, że najmłodszy syn zmarłego małżeństwa G. otrzymał całość majątku po nich, nie uzasadnia ograniczenia pomocy i opieki ze strony pozostałych dzieci. Ich postawa nie była owszem całkowicie bierna, ale de facto polegała na scedowaniu większości obowiązków opieki na pozwanych., którzy to sprawowali ją, co słusznie wskazano, nie będąc w pierwszej kolejności zobowiązanymi do alimentacji. Nie będąc dziećmi S. G. (1), które to zarówno z ustawy jak i zasad współżycia społecznego winny w pierwszej kolejności otoczyć chorującego rodzica opieką. Niekoniecznie osobistą, ale jakkolwiek zaoferować swój udział w tym obowiązku.

W toku sprawy ustalono, że powód Z. G. nie miał kontakt z matką S. G. (1). Od 7 lat przed jej śmiercią był osobą leżącą i nie odwiedzał matki, jego żona oraz dzieci również nie odwiedzały spadkodawczyni. Nie miały wiedzy na temat jej stanu zdrowia. Jakkolwiek w tym przypadku nie sposób wymagać od Z. G., aby aktywnie uczestniczył w opiece nad matką, tak jednak oceniając jego roszczenie należy mieć na uwadze postawę wchodzących w jego miejsce T., P. i M. G. (2). Nikt w stopniu, który uznać można byłoby za podstawowy nie podjął starań, zainteresowania stanem zdrowia S. G. (1) i tego czy pozwani sprawujący opiekę nad nią nie potrzebowaliby pomocy.

Fakty powyższe wynikają również z twierdzeń prezentowanych przez stronę powodową. Nie była ona bowiem w pełni świadoma sytuacji S. G. (1), pomocy jakiej wymaga, leków jakie zażywa, czy stanu zdrowia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że Sąd upatruje „wyjątkowego przypadku”, od którego ustawodawca uzależnia obniżenie zachowku, w jakości relacji łączących Z. G. i jego zstępnych ze zmarłą.

Z. G. oraz T. G., M. G. (2) i P. G., którzy wstąpili w miejsce Z. G. po jego śmierci nie utrzymywali ze zmarłą co najmniej na 7 lat przed jej śmiercią kontaktu, ewentualny kontakt był jedynie sporadyczny i okazjonalny. Świadczą o zarówno zeznania samej powódki T. G. jaki pozwanych M. G. (3) i R. G., którzy sprawowali stałą opiekę nad spadkodawczynią S. G. (1). Powodowie nie odwiedzali nawet spadkodawczyni w okresie świąt. Powodowie T. G., M. G. (2) i P. G. nie odwiedzali regularnie zmarłego, co przyznała sama powódka T. G.. Argument ten łagodzi okoliczność, że Z. G. sam pozostawał w trudnej sytuacji zdrowotnej, był osobą chorującą i leżącą. Pamiętać także należy, że zapewnienie określonemu kręgowi członków najbliższej rodziny spadkodawcy możliwości domagania się zachowku tłumaczy się przede wszystkim tym względem, by nie zostali oni pokrzywdzeni, zwłaszcza że czasem przyczyniają się do powstania lub powiększenia majątku spadkowego (co może być dyskusyjne, zwłaszcza w kontekście dochodzenia zachowku przez dzieci po rodzicach), a także moralnym obowiązkiem wspierania rodziny, w tym poprzez pozostawienie jej korzyści ze spadku. Skoro uprawnienie osób legitymowanych do uzyskania zachowku ma swoje źródło w moralnym obowiązku spadkodawcy, to przy ustalaniu jego wysokości nie można pominąć wypełniania przez uprawnionych ich moralnych obowiązków w stosunku do spadkodawcy. Wszystkie te okoliczności wskazują na wyjątkowy przypadek uzasadniający obniżenie należnego zachowku.

Z powyżej przywołanych względów Sąd uznał, że uzasadnione będzie obniżenie należnego M. oraz następcom Z. G. zachowku do kwoty po 10.000 zł, co stanowi ok. 50 % należnego zachowku. O miarkowaniu zachowku zdecydowały moralnie nieakceptowalna postawa powodów. Instytucja zachowku jest wyrazem przekonania ustawodawcy, że więzy krwi są na tyle silne, że pomimo rozrządzenia testamentowego, osobom najbliższym przysługuje udział w schedzie spadkowej. Słusznie jednak do przepisów regulujących tę instytucję wprowadzono możliwość modyfikacji przez Sąd zakresu tego obowiązku, albowiem nie powinien on być jedynie instrumentem fiskalnym służącym przysporzeniu majątkowemu uprawnionych, ale emanacją realnych, prawidłowo funkcjonujących relacji rodzinnych

Z uwagi na podniesione powyżej okoliczności Sąd uznał, że M. G. (1) należna jest kwota 10.000,00 zł i taką kwotę, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 lipca 2019 r. do dnia, Sąd zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda M. G. (1) w punkcie III wyroku. Natomiast powodom T. G., M. G. (2) i P. G. tytułem przysługującego im zachowku po wstąpieniu w miejsce pierwotnego powoda Z. G. należna jest kwota 10.000,00 zł i taką kwotę, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 lipca 2019 r. do dnia, Sąd zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powodów T. G., M. G. (2) i P. G. solidarnie w punkcie IV wyroku.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu o czym orzeczono w pkt V wyroku.

Powódka A. G. swoje roszczenie wywodziła z umowy cesji zawartej w dniu 24 czerwca 2019 r.

Zgodnie z art. 509 § 1 k.c. wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Jak stanowi art. 513 § 1 k.c., dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.

Przelew wierzytelności jest zatem umową, na podstawie której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi wierzytelność ze swojego majątku do majątku osoby trzeciej (cesjonariusza). Przedmiotem cesji mogą być przede wszystkim wierzytelności rozumiane jako prawa podmiotowe przysługujące wierzycielowi do żądania od dłużnika spełnienia świadczenia, w tym zarówno całe wierzytelności jak ich części (zob. Kozieł G., Komentarz do art. 509 Kodeksu cywilnego [w:] Kidyba A. (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część ogólna, Lex 2014; Ciepła H., Komentarz do art. 509 Kodeksu cywilnego [w:] Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Księga trzecia. Zobowiązania, Warszawa 2013; zob. też wyrok Sąd Najwyższego z dnia 11 grudnia 2009r., V CSK 184/09).

Podkreślić tu należy, iż rozkład ciężaru dowodu kształtuje się według ogólnych reguł dowodzenia wynikających z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis ten formułuje podstawową regułę rozkładu ciężaru dowodu w sporze cywilnoprawnym, wskazując przede wszystkim, kogo obciążają skutki niepowodzenia procesu dowodzenia. W świetle wynikającej z tego przepisu reguły za prawdziwe mogą być w procesie cywilnym przyjęte jedynie te fakty, które zostały udowodnione przez stronę obciążoną ciężarem ich dowodzenia, zaś pominięte powinny zostać te fakty, które przez stronę obciążoną obowiązkiem dowodzenia nie zostały w sposób należyty wykazane.

Materialnoprawną zasadę rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) uzupełniają reguły procesowe (w szczególności art. 3 § 1 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c.) nakazujące stronom przejawiać aktywność w celu wykazania wszystkich istotnych okoliczności i faktów, z których wywodzą skutki prawne, w szczególności wskazywać dowody. Obowiązek przedstawiania dowodów odnosi się zarówno do przesłanek dotyczących samej zasadności dochodzonego roszczenia, jak i jego wysokości. Niedochowanie powyższych obowiązków skutkuje ryzykiem przegrania procesu przez stronę, którą obciążał ciężar wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wobec powyższego to na stronie powodowej z mocy art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. ciążył obowiązek udowodnienia zasadności oraz wysokości roszczenia. Powódka A. G. wywodziła swoje roszczenie z umowy cesji, jednak mimo zobowiązania Sądu nie przedłożyła do akt oryginału umowy cesji. W tym miejscu wskazać należy, że przedłożony przez powódkę materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, iż doszło do skutecznego nabycia wierzytelności objętej pozwem. W szczególności, za niewystarczający dowód uznać należy złożoną do akt kserokopię umowy cesji wierzytelności, która wobec braku przedłożenia jej oryginału, nie daje podstaw do przyjęcia, że dokument ten rzeczywiście został podpisany przez strony wskazane w jego treści. Sąd zwraca uwagę, iż przedłożony odpis nie nosi żadnych śladów użytkowania (takich jak zagięcia, uszkodzenia czy ślady eksploatacji), co budzi uzasadnione wątpliwości co do jego autentyczności, zwłaszcza w świetle twierdzeń powódki, iż oryginał umowy nie został odnaleziony. Brak możliwości weryfikacji istnienia i autentyczności oryginału dokumentu uniemożliwia Sądowi dokonanie jednoznacznych ustaleń co do skuteczności cesji wierzytelności. W ocenie Sądu powódka A. G. nie udowodniła, iż przysługuje jej względem pozwanych wierzytelność wskazana w pozwie.

Mając na uwadze powyższe powództwo podlegało zatem oddaleniu, o czym orzeczono w pkt V wyroku.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie 481 § 1 k.c. i art. 455 k.c. W judykaturze przyjmuje się, że dla wymagalności świadczenia z tytułu zachowku niezbędne jest i zarazem wystarczające wezwanie do zapłaty przewidziane w art. 455 k.c. Brak bowiem spełnienia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu oznacza, że dłużnik popada w opóźnienie, co winno skutkować obciążeniem go odsetkami z tego tytułu (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt VI ACa 1419/13, LEX nr 1496128). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, roszczenie o zachowek jest roszczeniem bezterminowym, aktywującym się z datą doręczenia odpisu wezwania do zapłaty ( por. wyroki Sądów Apelacyjnych w Warszawie z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. VI ACa 1585/14, w Ł. z dnia 27 lutego 2013r., sygn. I ACa 1156/12).

KOSZTY PROCESU:

O kosztach postępowania na rzecz powodów M. G. (1) T. G., P. G. i M. G. (2) Sąd orzekł w punkcie VI – VII sentencji wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. Koszty te podlegały zniesieniu, albowiem powodowie wygrali sprawę jedynie w połowie swojego pierwotnego żądania, przegrywając przy tym kwestię żądania zachowku po S. G. (1) albowiem zostało ono umorzone. T. samym przy korelującej wysokości poniesionych przez strony kosztów – kosztów zastępstwa pełnomocnika, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz opłaty sądowej uiszczonej przez powodów – zbliżone wartości, których zwrot byłby efektem matematycznego rachunku uzasadnione w ocenie sądu było wzajemne zniesienie kosztów procesu.

W pkt VIII Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 98 § 1, § 1 ¹, § 3 i § 4 k.p.c. Powódka A. G. przegrała spór, wobec tego Sąd włożył na nią obowiązek zwrotu wszystkich kosztów procesu na rzecz strony pozwanej, zasądzając od powódki A. G. na rzecz pozwanych kwotę 3617 zł.

Asesor sądowy M. P.